FiM – Apostazja po świecku

Wolność w zakresie przynależności do Kościoła, zagwarantowana przepisami Konstytucji RP oraz ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, nie może zostać ograniczona przepisami wewnętrznymi związku wyznaniowego – mówią w rozmowie z „Faktami i Mitami” Wojciech Wiewiórowski, generalny inspektor ochrony danych osobowych, oraz Małgorzata Kałużyńska-Jasak, rzecznik prasowy GIODO.

– Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, oceniając to, czy osoba wystąpiła z Kościoła, czy nie, nie musi kierować się wewnętrznymi przepisami Kościoła lub związku wyznaniowego. Aby wystąpić z Kościoła, wystarczy prawidłowo przekazać oświadczenie woli w tej sprawie. Jak ono powinno wyglądać?
– Z treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż ocena skuteczności złożonego cywilnoprawnego oświadczenia o wystąpieniu z grona wiernych Kościoła katolickiego nie należy do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. W związku z tym wyrokiem GIODO nie ma uprawnień do weryfikowania oświadczeń wystąpienia z Kościoła katolickiego, a jedynie bierze pod uwagę fakt, czy takie oświadczenie o wystąpieniu z Kościoła taka osoba złożyła. Zatem oceny, czy ktoś należy na przykład do danego Kościoła lub związku wyznaniowego, GIODO dokonuje na podstawie dowodów w sprawie. Samo oświadczenie woli może być złożone na podstawie art. 60 ustawy Kodeks cywilny, zgodnie z którym wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (mailowej).

W postępowaniu dowodowym GIODO ocenia jedynie, czy skarżący złożył administratorowi danych, tj. proboszczowi parafii, oświadczenie o wystąpieniu z Kościoła katolickiego na podstawie art. 60 Kodeksu cywilnego wraz z wnioskiem o uaktualnienie w tym zakresie swoich danych osobowych w księdze chrztów i czy fakt ten nie jest kwestionowany przez skarżącego oraz proboszcza. Jeśli złożenie takiego oświadczenia jest bezsporne, to GIODO może stwierdzić, że skarżący wyraził dostatecznie jasno swoją wolę co do dalszej przynależności do związku wyznaniowego.

– GIODO po raz pierwszy wydał decyzję nakazującą proboszczom odnotowanie w księdze chrztu, że dana osoba wystąpiła z Kościoła katolickiego. Duchowni się z tym nie zgadzają i zarzucają inspektorowi łamanie Konstytucji RP i konkordatu. Słyszymy już, że proboszczowie nie chcą i nie będą wprowadzać żadnych adnotacji w swoich dokumentach. Czy GIODO będzie reagować na skargi apostatów, którzy spotkali się z odmową uzupełnienia księgi chrztu?
– W takiej sytuacji przysługuje apostatom możliwość wniesienia skargi do GIODO. Stosownie bowiem do art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, w razie wykazania przez osobę, której dane osobowe dotyczą, że są one niekompletne, nieaktualne, nieprawdziwe lub zostały zebrane z naruszeniem ustawy albo są zbędne do realizacji celu, dla którego zostały zebrane, administrator danych jest obowiązany, bez zbędnej zwłoki, do uzupełnienia, uaktualnienia, sprostowania danych, czasowego lub stałego wstrzymania przetwarzania kwestionowanych danych lub ich usunięcia ze zbioru, chyba że dotyczy to danych osobowych, w odniesieniu do których tryb ich uzupełnienia, uaktualnienia lub sprostowania określają odrębne ustawy.

– Jak będą wyglądały te interwencje?
– Jeśli GIODO po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego uzna oświadczenie skarżącego o wystąpieniu z Kościoła katolickiego za zasadne, to w drodze decyzji nakazuje dokonanie wpisu w księdze chrztu zgodnie z wolą osoby skarżącej. Wpisy mówią o tym, że dana osoba wystąpiła z Kościoła z danym dniem. W sytuacji zaś, gdy decyzja GIODO nie jest wykonywana, możliwe jest podjęcie środków przewidzianych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

– Do tej pory, aby wystąpić z Kościoła katolickiego, trzeba było przestrzegać specjalnej kościelnej instrukcji wymagającej od apostaty pełnoletności, odpisu aktu chrztu, dwóch świadków, oświadczenia woli i spotkania z proboszczem. Jak teraz wygląda ta procedura? Nadal osoba występująca z Kościoła musi być pełnoletnia? Potrzebuje jakichś specjalnych dokumentów? Czy świadkowie są potrzebni na przykład do udowodnienia późniejszych ewentualnych skarg?
– Odnosząc się do autonomicznej działalności Kościoła katolickiego, NSA w powołanym wyroku orzekł, że „wskazana autonomia nie
oznacza jednakże braku jakiegokolwiek podporządkowania Kościoła lub związku wyznaniowego przepisom powszechnie obowiązującego prawa, na przykład o ochronie danych osobowych. Inaczej mówiąc, w tych kwestiach, które nie zostały mocą aktów prawnych przekazane Kościołom lub związkom wyznaniowym do ich wyłącznego decydowania, zastosowanie znajdą przepisy prawa powszechnie obowiązującego, o ile oczywiście regulują konkretne zagadnienie. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że nie jest rolą sądów administracyjnych ani tym bardziej organów administracyjnych ocenianie wewnętrznych regulacji danego Kościoła lub związku wyznaniowego w zakresie na przykład skuteczności i wymagań ustanowionego – tymi wewnętrznymi przepisami – aktu apostazji (…). Kwestie związane z wstąpieniem, jak i wystąpieniem z danego Kościoła lub związku wyznaniowego są ich sprawą wewnętrzną, o ile nie dotykają uprawnień lub obowiązków danego podmiotu o charakterze zewnętrznym, gwarantowanych przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z uwagi na to, że sprawa niniejsza dotyczy ochrony danych osobowych oraz wolności sumienia i wyznania, mamy w niej do czynienia z podstawowymi prawami obywatela, ulokowanymi w sferze prawa powszechnego. W konsekwencji sprawa ta musi zostać oceniona na gruncie przepisów powszechnie obowiązujących, tj. Konstytucji RP i ustaw”. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wolność w zakresie przynależności do związku wyznaniowego, zagwarantowana przepisami Konstytucji RP oraz ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, nie może zostać ograniczona przepisami wewnętrznymi związku wyznaniowego. Według orzeczenia NSA wystąpienie z Kościoła może być dokonane poprzez oświadczenie woli, o którym mowa w przepisach Kodeksu cywilnego.

– GIODO wspomina, że były sytuacje, w których „nie było wątpliwości, że osoba wystąpiła z Kościoła lub związku wyznaniowego”, więc wydał pierwsze decyzje nakazujące dokonanie odpowiedniego wpisu w księdze chrztu. Jak udokumentować skargę do GIODO, aby wystąpienie z Kościoła nie budziło żądnych wątpliwości?
– Każda skarga składana do GIODO powinna być poparta (w miarę możliwości) dowodami, na podstawie których urząd może ocenić, czy skarga ta jest zasadna. Organ do spraw ochrony danych osobowych prowadzi postępowanie administracyjne na podstawie przepisów ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z nimi jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 par. 1). Na podstawie art. 77 par. 1 kpa GIODO jako organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

– Co zrobić, jeśli nawet po interwencji inspektora nadal mamy wątpliwości, czy proboszcz dokonał odpowiedniego wpisu w księdze chrztu?
– W sytuacji istnienia tych wątpliwości osoba, której dane dotyczą i na rzecz której taki wpis w księdze chrztu miał zostać dokonany, może skorzystać z uprawnień, jakie jej przysługują na podstawie art. 32 i 33 ustawy o ochronie danych osobowych. Na podstawie tych przepisów ma ona prawo do kontroli przetwarzania danych, które jej dotyczą, zawartych w zbiorach danych, i może wystąpić na piśmie z żądaniem na przykład uaktualnienia swoich danych. Na wniosek osoby, której dane dotyczą, administrator danych jest obowiązany w terminie 30 dni udzielić na piśmie żądanych informacji.

– Ksiądz Ireneusz Wołoszczuk, prawnik i sędzia Trybunału Arcybiskupiego w Strasburgu, twierdzi, że GIODO nie ma ani uprawnień, ani środków do tego, aby stwierdzić czy choćby oceniać to, czy ktoś jest, czy nie jest członkiem Kościoła lub związku wyznaniowego, na podstawie „jakiejś emanacji aktu woli apostaty”. Jakie jest zdanie GIODO w tej sprawie?
– Wydane orzeczenia nie dotyczą administracji kościelnej, lecz decyzji GIODO. Odnoszą się więc do decyzji administracyjnej wydanej przez organ administracji publicznej, jakim jest GIODO. Natomiast prawdą jest, że zbiory danych, które prowadzone są przez Kościoły i związki wyznaniowe, podlegają przepisom ustawy o ochronie danych osobowych. Od zawsze im podlegały i nikt tego nie kwestionował, również Konferencja Episkopatu Polski. Instrukcja „Ochrona danych osobowych w działalności Kościoła Katolickiego w Polsce”, opracowana i podpisana przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych i Sekretariat Konferencji Episkopatu Polski w 2009 r., wyraźnie stwierdza, że zbiory prowadzone przez Kościół katolicki podlegają ustawie o ochronie danych osobowych, natomiast z niektórych uprawnień w stosunku do tych zbiorów GIODO nie może korzystać. Wśród tych ostatnich są m.in. uprawnienia do wydania decyzji administracyjnych czy przeprowadzania inspekcji w zakresie, w jakim dane dotyczą osób należących do Kościoła (…). Organy publiczne mogą wydawać decyzje w stosunku do Kościołów i związków wyznaniowych w różnych sprawach, które wynikają z faktów prawa powszechnie obowiązującego, i jest to rzecz zupełnie oczywista. Wszystkie wydane do tej pory decyzje GIODO dotyczyły poprawienia danych nieprawidłowych, które znajdowały się w zbiorze prowadzonym przez Kościół. Nie dotyczyły wykreślenia danych – takiej decyzji nie było i takiej decyzji GIODO podejmować nie zamierza. W przypadku ewentualnego wykreślania danych ze zbioru rzeczywiście w ustawie o gwarancjach wolności sumienia i wyznania istnieje wyjątek, który przewiduje, że Kościoły i związki wyznaniowe mogą prowadzić archiwa. W ramach działalności archiwalnej mogą przechowywać te dane, które zebrały.

[2014] FaktyiMity.pl Nr 7(728)/2014

Możliwość komentowania jest wyłączona.

%d bloggers like this: